Czy dział spadku jest konieczny ?

Odpowiedź na pytanie z punktu litery prawa brzmi nie, ale biorąc pod uwagę możliwości rozporządzania własnością po dziale spadku oraz odpowiedzialność spadkobierców za długi spadkowe - rozwiązanie to jest rozsądne. W momencie, gdy mamy do czynienia z dziedziczeniem kilku osób, powołane są one do spadku w częściach ułamkowych. Do czasu działu spadku odpowiadają one za długi spadkowe solidarnie. Oznacza to, że wierzyciel może ubiegać się o spełnienie świadczenia od każdego ze spadkobierców w pełnej wysokości. Od momentu dokonania działu spadku, każdy ze spadkobierców zaczyna odpowiadać za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziału.

Działu spadku nie należy również mylić ze stwierdzeniem nabycia spadku czy poświadczeniem dziedziczenia (o akcie poświadczenia dziedziczenia mogą Państwo przeczytać w artykule z dnia 16 grudnia 2016 r.). Dział spadku (jeśli spadkobiercy zdecydują się na taką formę wzajemnego rozliczenia) jest niejako drugim etapem następujących po stwierdzeniu nabycia spadku. Zatem aby przystąpić do wzajemnego „rozliczania” się ze spadku najpierw należy w sądzie lub u notariusza dokonać stwierdzenia nabycia spadku.

Na podstawie art. 1037 kodeksu cywilnego dział spadku może nastąpić na mocy umowy między spadkobiercami albo poprzez orzeczenie sądowe na żądanie któregokolwiek z nich. Powinien obejmować cały spadek (decydując się na sądowy dział spadku) lub może być ograniczony do części spadku (przy umownym dziale spadku).  

Umownego działu spadku można dokonać właściwie w dowolnej formie (w sposób ustny bądź dorozumiany) przy braku sporu między spadkobiercami co do sposobu i warunków jego dokonania. Od tej reguły istnieje jednak wyjątek (art. 1037 § 2 kodeksu cywilnego) – mianowicie jeżeli do spadku należy nieruchomość umowa ta powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Ale nawet w razie braku nieruchomości warto sformalizować swoje postanowienia, chociażby w postaci zawarcia umowy pisemnej. W treści podstawową informacją jaką powinna zawierać umowa jest wskazanie przydziału konkretnych elementów poszczególnym spadkobiercom oraz kwestia czy umowa dotyczy całości spadku czy ograniczona jest do jakiejś części. Oprócz tego może ona zawierać inne postanowienia – w postaci ustaleń co do wzajemnych spłat lub dopłat dzielonego majątku.

W wyniku działu spadku spadkobiercy mogą zdecydować się na „fizyczny” podział majątku, w ten sposób, że każdemu z nich przypadnie jakiś składnik, mogą zgodzić się również na to, aby cały majątek przypadł tylko jednej osobie (ze spłatą na rzecz pozostałych spadkobierców lub bez spłat), ale mogą też zawrzeć umowę w wyniku, której pozostaną nadal współwłaścicielami w określonych udziałach.

Zatem to od decyzji spadkobierców zależy czy i w jakiej konfiguracji, ze spłatami (dopłatami) czy bez nich, dokonają działu majątku spadkowego przysługującego im na podstawie dziedziczenia.