Odpowiedzialność za zobowiązania małżonka? O wspólności majątkowej.

Przeważnie decydując się na małżeństwo nie przewidujemy komplikacji finansowych, które mogą wiązać się z jego zawarciem. Bywa i tak, że nasze uczucie zostaje wystawione na ciężką próbę w związku z nieuczciwością drugiego z małżonków albo zwykłym nieszczęśliwym wypadkiem i stajemy przed faktem dokonanym - spłatą długu. Co do zasady odpowiedzialność za długi drugiego małżonka zależna jest to od panującego w małżeństwie ustroju majątkowego.

W braku odmiennych dyspozycji małżonków, wraz z zawarciem małżeństwa automatycznie (z mocy prawa) powstaje pomiędzy małżonkami wspólność małżeńska. Jest to tzw. wspólność łączna, a zatem małżonkom nie przysługuje żaden konkretny ułamek (jak to ma miejsce w przypadku wspólności ułamkowej). Wspólnością taką objęte zostają przedmioty nabyte przez oboje małżonków w czasie jej trwania, a należą do niej:

  • pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
  • środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,
  • dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków.

Małżonkowie mogą swobodnie dysponować majątkiem osobistym. Ustawodawca w art. 33 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymienia wyczerpujący katalog ww. rzeczy, m.in. są to: rzeczy nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej, przedmioty nabyte przez dziedziczenie, zapis albo darowiznę (chyba że spadkodawca/ darczyńca postanowił inaczej) czy przedmioty majątkowe służące do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonka.

Małżonkowie uprawnieni są do współposiadania rzeczy należących do ich majątku wspólnego i korzystania z nich w sposób nie ograniczający współposiadania drugiego małżonka. W trakcie trwania wspólności niemożliwym jest podział majątku, aby tego dokonać wspólność musi najpierw ustać (np. poprzez orzeczenie przez sąd rozwodu lub zawierając rozdzielność majątkową).

Ustawodawca w art. 37 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymienia katalog czynności, na dokonanie których potrzebna jest zgoda drugiego małżonka, a jej brak czyni czynność nieważną, należą do nich:

  • czynności prawne prowadzące do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków;
  • czynności prawne prowadzące do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest budynek lub lokal;
  • czynności prawne prowadzące do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia i wydzierżawienia gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa;
  • darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.

W przypadku, gdy małżonek zaciągnął zobowiązanie bez wymaganej zgody albo zobowiązanie nie wynika z czynności, hipotetyczny wierzyciel nie może żądać zaspokojenia z majątku wspólnego małżonków (prócz wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskanych z innej działalności zarobkowej małżonka, który zobowiązanie zaciągnął). Ponadto wierzyciel będzie mógł dochodzić swojego roszczenia oczywiście z majątku osobistego małżonka - dłużnika.  

Aby uniknąć sytuacji wątpliwych w małżeństwie (oczywiście w aspekcie rozliczeń finansowych małżonków) możemy zdecydować się na zawarcie rozdzielności majątkowej - potocznie nazywanej „intercyzą”, dla której ważności wymagana jest forma aktu notarialnego. Należy jednak zaznaczyć, iż skutek takiej umowy powstaje dopiero na przyszłość, a nie odnosi się do zobowiązań już zaciągniętych (następny artykuł będzie poświęcony rodzajom umów majątkowych).