Ostatnie oświadczenie woli – o formach testamentu

Każdy człowiek niezależnie od etapu życia uważa, że śmierć jeszcze go nie dotyczy, jednak z perspektywy prawa, sprawy dotyczące spadkobrania mają charakter doniosły. Warto zainteresować się formalnościami i podjąć rozsądną decyzję, aby zabezpieczyć bliskich.

Na mocy art. 941 Kodeksu cywilnego rozporządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament, w konsekwencji czego możemy zadecydować co stanie się z naszym dorobkiem po śmierci, jednak dobrowolność w tej materii ogranicza ustawa m.in. w postaci zachowku.

Testamenty dzielą się na zwykłe oraz szczególne. Do pierwszej grupy należy:

  • testament holograficzny, którego ważność wymaga własnoręcznego sporządzenia, podpisania oraz opatrzenia datą - tak sporządzony dokument można przechowywać w domu aż do śmierci.
  • testament notarialny, który uważany jest za najbardziej bezpieczną formę, ponieważ trudno podważyć jego autentyczność ze względu na to, że oryginał dokumentu pozostaje w Kancelarii, a osoba upoważniona może otrzymać jedynie wypis. Dodatkowo notariusz przed sporządzeniem aktu musi dokładnie sprawdzić tożsamość osoby oraz jej zdolność do czynności prawnych, a po czynności może dokonać wpisu testamentu w Notarialnym Rejestrze Testamentów - co w razie śmierci ułatwia zlokalizowanie ostatniej woli testatora potencjalnym spadkobiercom oraz gwarancję jej spełnienia.
  • testament alograficzny, czyli urzędowy, przy którym testator składa ustne oświadczenie woli w obecności odpowiedniej rangi urzędnika i dwojga świadków, które utrwala się
    w protokole (forma nie dopuszczalna jest dla osób głuchych lub niemych).

Natomiast na mocy ustawy ze względu na wskazane szczególne okoliczności ustawodawca dopuszcza istnienie drugiej grupy testamentów, t.j testamentów szczególnych, do których zalicza:  

  • testament ustny sporządzany w momencie istnienia obawy rychłej śmierci spadkodawcyalbo gdy szczególne okoliczności utrudniają zachowanie zwykłej formy.
    W takim przypadku istnieje możliwość oświadczenia ostatniej woli ustnie przy obecności co najmniej trzech świadków. Do zachowania ważności konieczne jest potwierdzenie jego treści na piśmie przed upływem roku od złożenia oświadczenia przez spadkodawcę. Treść oświadczenia może zostać spisana zarówno przez jednego ze świadków, jak i osobę trzecią. Należy pamiętać, aby pismo zawierało datę i miejsce złożenia oświadczenia oraz datę i miejsce jego spisania. Pismo musi zostać podpisane przez wszystkich lub co najmniej dwóch świadków. (forma dopuszczalna jest dla osób głuchych lub niemych)  
  • kolejnym wyjątkiem jest testament podróżny sporządzany na polskim statku morskim lub powietrznym poprzez złożenie oświadczenia woli dowódcy statku lub zastępcy
    w obecności dwóch świadków, następnie dowódca spisuje akt woli opatrzony datą oraz go odczytuje Dokument musi zostać podpisany przez wszystkie osoby (t.j testatora, dowódcę oraz dwóch świadków).
  • ostatnim testamentem szczególnym jest testament wojskowy, a uprawnionymi do jego sporządzenia są wyłącznie żołnierze Sił Zbrojnych w okresie mobilizacji, wojny lub w okresie przebywania w niewoli.

Trzeba podkreślić, że testament szczególny traci moc po upływie sześciu miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały niezachowanie formy testamentu zwykłego, chyba że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu.