SPADKOBIERCA POMINIĘTY W TESTAMENCIE – CO MUSIMY WIEDZIEĆ O ZACHOWKU ?

Dziedziczenie testamentowe (o formach testamentów mogą Państwo przeczytać w artykule opublikowanym dnia 30 grudnia 2016 roku) ma pierwszeństwo przed ustawowym i zdarza się, że spadkodawca w swojej ostatniej woli nie uwzględnia osób najbliższych, w tej sytuacja ustawodawca wychodzi naprzeciw z instytucją zachowku. Jego istota ma na celu zadośćuczynienie dla najbliższych spadkobierców w postaci roszczenia o przyznanie całości zachowku lub roszczenia o uzupełnienie zachowku (różnica tego co już otrzymał a tego co powinien był otrzymać). Podstawą do ubiegania się jest nieotrzymanie należnego zachowku w postaci wcześniej uczynionej przez spadkodawcę darowizny, powołania do spadku lub zapisu. Zatem jeśli za życia spadkodawca nie uczynił darowizny, nie powołał do spadku, ani nie sporządził zapisu, bądź tylko w części objął testamentem najbliższych, będą mogli oni ubiegać się o zachowek lub jego uzupełnienie do wysokości jaka zgodnie z przepisami im przysługuje.

Kto może ubiegać się o zachowek?

Jak wyżej wspomniano to osoby najbliższe mogą ubiegać się o zapłatę zachowku. Do kręgu tych osób zgodnie z art. 991 kodeksu cywilnego zaliczamy zstępnych, małżonka oraz rodziców spadkodawcy. Od razu należy wymienić osoby wyłączone od ubiegania się o zachowek. Należą do nich: osoby wydziedziczone w testamencie, sądownie uznane za niegodne dziedziczenia, osoby, które zrzekły się dziedziczenia lub spadek odrzuciły oraz małżonkowie wyłączeni z dziedziczenia (w związku z separacją lub wystąpieniem z wnioskiem o orzeczenie lub separacji).

Względem kogo możemy ubiegać się o zapłatę zachowku?

Generalną zasadą jest, że osobą zobowiązaną do zapłaty zachowku jest ta osoba, która zgodnie z ostatnią wolą spadkodawcy została powołana do spadku np. w testamencie. Jeżeli jednak okaże się, że w chwili śmierci spadkodawca nie miał żadnego majątku, bądź jeśli jest on znikomy, osoba uprawniona może ubiegać się o zapłatę zachowku także od innych osób (nawet przypadku gdy spadkodawca nie sporządził testamentu i mamy do czynienia z dziedziczeniem ustawowym). Kodeks cywilny przedstawia następującą kolejność osób od których można ubiegać się o zachowek: w pierwszej kolejności oczywiście jest to spadkobierca (zarówno testamentowy jak i ustawowy), jeśli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy, może on żądać od osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku.

Jeżeli osoba, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny lub osoba obdarowana, sama jest uprawniona do zachowku, ponosi ona odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jej własny zachowek. Ww. osoby mogą zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie przedmiotu zapisu windykacyjnego lub darowizny.

Jaki jest termin do wniesienia roszczenia o zachowek?

Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku przedawnia się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.

Jaka jest wysokość zachowku?

Wysokość zachowku zależy od wartości majątku spadkodawcy, do którego dolicza się również darowizny uczynione za jego życia oraz zapisy windykacyjne. Na ogół zachowek wynosi połowę, a w przypadku osób trwale niezdolnych do pracy oraz małoletnich wyniesie 2/3 tego co osoby te otrzymałyby w drodze dziedziczenia ustawowego. Do wyliczenia udziałów w spadku brani pod uwagę są wszyscy spadkobiercy, łącznie z osobami sądownie uznanymi za niegodnych dziedziczenia oraz odrzucających spadek. Na mocy art. 996 zapis windykacyjny oraz darowizna dokonana na rzecz uprawnionego do zachowku zalicza się na poczet należnego zachowku, a ich wartość oblicza się według cen z chwili ustalenia zachowku (według stanu z chwili dokonania darowizny, a zapisu windykacyjnego z chwili otwarcia spadku). Dodatkowym zastrzeżeniem jest fakt, że do spadku nie dolicza się składników przekazanych na innej podstawie niż darowizna – w postaci umowy o dożywocie lub sprzedaży. Szczegółowego wyliczenia wysokości sumy pieniężnej stanowiącej zachowek dokona sąd w toku postępowania sądowego.