UMOWA KSZTAŁTUJĄCA USTAWOWY PORZĄDEK DZIEDZICZENIA

Co do zasady umowy dotyczące spadków po osobie żyjącej są w naszym porządku prawnym niedopuszczalne, ustawodawca wprowadza tutaj jednak jeden wyjątek. Na mocy art. 1048 kodeksu cywilnego dopuszczalne jest zawarcie umowy pomiędzy spadkodawcą a przyszłym spadkobiercą ustawowym w celu zrzeczenia się dziedziczenia.

Przedmiotem umowy niewątpliwie jest przyszły spadek, który przypadałby zrzekającemu się na podstawie porządku ustawowego. Jej skutki obejmują zarówno zrzekającego się jak i jego zstępnych (chyba, że z zastrzeżenia umownego wynika co innego) i w konsekwencji każdorazowo w momencie śmierci spadkodawcy traktuje się ww. jako osoby, które nie dożyły otwarcia spadku. Z tego też powodu nie przysługuje im prawo do zachowku, ale sama umowa nie pozbawia zrzekającego się prawa do dziedziczenia. Możliwe jest, aby dziedziczył po spadkodawcy na podstawie testamentu (sporządzonego zarówno przed jak i po zrzeczeniu się dziedziczenia) albo zapisu (o zapisach mogą Państwo przeczytać tutaj).

Kwestią sporną w doktrynie jest sam charakter umowy. Bez wątpienia nie jest to umowa obligacyjna, która jedynie zobowiązuje zrzekającego się do odrzucenia spadku, gdyż jej skutki są dalej idące (odrzucenie spadku to czynność jednostronna dokonywana po otwarciu spadku, a zatem po śmierci spadkodawcy, natomiast umowa o zrzeczenie jest umową dwustronną zawieraną przed śmiercią spadkodawcy). Nie można jej również zaliczyć do umów przysparzających, ponieważ jest umową odrębną i nie ma wymogu sprzężenia jej z żadną inną czynnością. Oczywiście nierzadko zdarza się, że ww. umowie towarzyszy np. darowizna, czyli przykładowo możemy spisać umowę o zrzeczenie się dziedziczenia wraz z obdarowaniem zrzekającego się, ale nawet w momencie otrzymania korzyści, nie możemy zakwalifikować jej jako odpłatnej i wzajemnej.

Art. 1050 kodeksu cywilnego daje możliwość uchylenia umowy o zrzeczenie się dziedziczenia, na jego podstawie wnioskujemy, że może to nastąpić na podstawie umowy między spadkodawcą a zrzekającym się albo w razie śmierci tego ostatniego przez zawarcie takiej umowy przez jego zstępnych, na których rozciągają się skutki zrzeczenia.   

Jest to możliwość dużej swobody w dysponowaniu swoim majątkiem, a umowa zrzeczenia się dziedziczenia powinna zostać zawarta przed notariuszem, który czuwa nad prawidłowym sformułowaniem treści takiej umowy.